Xylotrupes gideon (Kiến vương hai sừng hại dừa)


Xylotrupes gideon (Kiến vương hai sừng hại dừa)

Thành trùng X. gideon - Kiến dương - Kiến vương

Thành trùng X. gideon - Kiến dương - Kiến vương

Tổng quan

Kiến vương hai sừng hại dừa Xylotrupes gideon Linnaeus là một loài côn trùng thuộc họ Scarabaeidae (Bọ Hung), bộ Coleoptera (Cánh Cứng).

X. gideon chỉ gây hại lẻ tẻ cho cây dừa. Ngoài dừa, X. gideon còn gây hại trên cây chà là, cây lá buôngkhómmíacamquít

Thành trùng đực (trái) và cái (phải) Xylotrupes gideon Linnaeus
Thành Trùng Kiến Dương (Kiến Vương)

Đặc điểm hình thái và sinh học

Thành trùng có hiện tượng dị hình giữa cá thể đực và cá thể cái. Cá thể cái hoàn toàn khác với cá thể đực về hình dạng tổng quát bên ngoài, màu sắc, độ bóng, có sừng hoặc không có sừng và thành trùng cái thường nhỏ hơn thành trùng đực.

Thành trùng đực màu nâu đỏ bóng láng, chiều dài cơ thể từ 3,5-6 cm, rộng từ 2-3 cm. Đầu có 2 sừng cong hướng về nhau, giống như vòng tròn phía trước đầu, 2 sừng này có thể dài hoặc ngắn, đỉnh của 2 sừng chẻ đôi.

Thành trùng cái không sừng, màu nâu đen, cánh không bóng. Chiều dài cơ thể từ 3-4 cm. Phần lưng đốt ngực thứ nhất bầu tròn, 2 bên dẹp về phía trước. Râu đầu dạng hình lá lợp màu vàng, đốt thứ nhất dài, có 2 hàng lông cứng ở 2 bên; đốt thứ hai có nhiều lông cứng, 3 đốt sau cùng to và dẹp.

Cánh trước của X. gideon không che phủ hết thân. Trên cánh có nhiều chấm lõm nhỏ, các chấm này ở con cái sâu hơn con đực.

Chân nhiều lông, có nhiều chấm lõm, đốt chày chân trước cũng lõm tạo thành răng cưa như kiến vương một sừng. Đốt chày chân sau và chân giữa có 3 gai nhọn, cuối đốt chày cũng có 4 gai nhọn mọc quanh giống như Oryctes rhinoceros nhưng nhọn hơn. Đốt bàn lớn và dài hơn của kiến vương một sừng.

Mặt bụng có nhiều lông màu nâu nhạt nhưng ít hơn của O. rhinoceros.

Ấu trùng và nhộng của X. gideon có hình dáng và kích thước tương tự O. rhinoceros.

Thời gian trung bình của một thế hệ khoảng 6 tháng.

Tập quán sinh sống và cách gây hại

X. gideon vũ hóa vào đầu mùa mưa nên gây hại rất nhiều trong mùa mưa. Thành trùng hoạt động về ban đêm, thường đẻ trứng dưới lớp hữu cơ mục nát trên mặt đất của vườn dừa, thân cây dừa, gốc cây dừa, các đống phân.

Ấu trùng nở ra chui vào sống trong các lớp chất hữu cơ mục nát. Khi đủ lớn, vào cuối tuổi 3, sùng ngưng ăn, nằm bất động và chuyển sang giai đoạn tiền nhộng trong thời gian khoảng 7 ngày, sau đó hóa nhộng trong xoang đất đã làm sẵn vào cuối tuổi 3. Thành trùng mới vũ hóa có màu nâu nhạt, nằm bất động trong đất từ 2-3 tuần trước khi chui ra ngoài để kiếm ăn, bắt cặp và đẻ trứng.

Hầu hết các vết đục của kiến vương đều ở nách các lá số 4 đến số 6 tính từ trên ngọn xuống, ít khi dưới các vị trí này. Nếu vị trí bị kiến vương đục vào càng thấp càng có nhiều lá bị hại, càng ảnh hưởng nhiều đến đỉnh sinh trưởng. Đường đục vào thân cây dừa của thành trùng gồm có 2 giai đoạn, đầu tiên là đường ngang ngắn, hướng vào trung tâm cây, kế đến là đường dọc dài từ 15-20 cm lên trung tâm bó lá ngọn (củ hủ). Tác hại chính gây ra do đường đục ngang ngắn, cắt cuống lá và lá mủi tên (lá non còn cuốn lại). Kết quả là khi mở ra lá sẽ bị cắt có dạng hìmh cữ V rất đặc biệt hoặc bẹ lá bị gảy khi mới vừa mở ra, để lại các lổ lớn trên bẹ lá. Đường đục dài không hại lắm trừ trường hợp đỉnh sinh trưởng bị tấn công. Kiến vương ăn phần mô mềm của ngọn, lá non còn đang cuốn lại và sống nhờ vào dịch mô, bỏ lại các sợi xơ, các sợi này sẽ bị đẩy ra ngoài. Thời gian kiến vương sống trong lổ đục khoảng 6 ngày. Từ khi cây bị tấn công đến lúc thể hiện triệu chứng từ 40-45 ngày. Một cây bị hại có thể có từ 5-6 kiến vương trên một tán lá. Cây dừa non nếu bị tấn công sớm sẽ chậm tăng trưởng và có thể chết nếu bị hại nặng. Kiến vương cũng còn đục phá phần dưới của thân cây dừa, các vết thương này sẽ tiết ra mùi hấp dẫn các kiến vương khác tới tấn công cây dừa. Ngoài ra, các vết đục này còn là nơi xâm nhập tiếp theo của nấm bệnh, virusđuông dừa. Các vườn dừa non thường bị hại nhiều hơn những vườn dừa già.

Các yếu tố ảnh hưởng đến mật số

Thời tiết, môi trường

Trong năm kiến vương gây hại nhiều vào các tháng 7-9, trong mùa mưa, mức thiệt hại có thể đến 40%. Kiến vương phát triển mật số chủ yếu do điều kiện vệ sinh ở trong và chung quanh vườn dừa không tốt hơn là do tuổi của cây dừa. Mặc dù cùng một điều kiện vệ sinh như nhau thì vườn dừa non bị hại nhiều hơn vườn dừa già, nhưng nếu cùng một tuổi dừa mà điều kiện vệ sinh ở vườn dừa nào không sạch thì dễ bị kiến vương bay tới đẻ trứng và gây hại nhiều hơn. Qua điều tra ở huyện Long Phú tỉnh Hậu Giang năm 1989, những vườn dừa ở gần lò đường có nhiều xác bả mía có mức độ thiệt hại do kiến vương gây ra khoảng 37%, trong khi ở những vườn dừa xa lò đường thì mức độ thiệt hại thấp hơn nhiều, chỉ khoảng 26-28%.

Thiên địch

Thành trùng kiến vương thường bị ký sinh bởi Baculovirus. Ấu trùng thường bị ký sinh bởi nấm Metarrhizium anisopliae.

Biện pháp phòng trị

Vệ sinh vườn dừa

  • Tiêu diệt nơi đẻ trứng của thành trùng và môi trường sống của ấu trùng bằng cách đốt bỏ các rác bẩn, chất hữu cơ ở vườn dừa trước khi mùa mưa đến.
  • Dọn sạch ngọn dừa, lá khô, cuống quày dừa, mặt đất, thân và gốc dừa mục nát tránh nơi kiến vương đục vào.

Biện pháp canh tác

  • Bón phân chuồng cần phải lấp kín để tránh nơi đẻ trứng của kiến vương.
  • Khi vun gốc cho cây dừa cần chú ý tránh làm làm tổn thương thân cây dừa.
  • Ở các vườn dừa điều chỉnh được mực nước thì nên cho ngập sâu khoảng 10 cm trong thời gian từ 2-3 ngày sẽ làm chết ấu trùng. Một năm nên cho vườn dừa ngập nước 2 lần.
  • Trồng cây che phủ đất để tránh không cho kiến vương tới đẻ trứng như các loại đậu bò phủ lên liếp dừa.
  • Trồng cây ngăn chặn sự xâm nhập của kiến vương.

Bẫy

  • Đào các hố sâu khoảng 0,6 m, rộng 1 m và chiều dài tùy theo liếp dừa; xong cho xuống đó các chất hữu cơ mục nát và đổ thêm thuốc trừ sâu xuống. Hố này thu hút thành trùng kiến vương tới, gặp thuốc trừ sâu sẽ bị chết. Rác cho xuống hố có bề dày từ 3-4 tấc. Khoảng 6 tháng thay rác một lần và 3 tháng xịt thuốc lại một lần.
  • Chẻ đôi thân cây dừa úp xuống mặt đất, dụ kiến vương tới.

Hóa chất

  • Nếu vườn dừa có dấu hiệu bị kiến vương tấn công thì dùng cây sắt xoi bắt kiến vương hoặc cho thuốc trừ sâu vào đường đục xong trét đất lại để diệt thành trùng sống bên trong.
  • Có thể áp dụng thuốc trừ sâu vào các bẹ lá dừa ở những vườn dừa còn non hoặc gói muối hay thuốc trừ sâu dạng hạt treo trên củ hủ dừa để nước mưa làm hòa tan muối hay thuốc thấm từ từ xuống ngọn sẽ diệt kiến vương.

Ghi chú

Nội dung về sâu hại thực vật trình bày ở trên được tham khảo từ Giáo trình Côn trùng Nông nghiệp, phần B: Côn trùng hại cây trồng chính ở đồng bằng sông Cửu Long (tác giả: Nguyễn Văn Huỳnh vàLê Thị Sen, Bộ môn Bảo vệ Thực vật, Khoa Nông nghiệp và Sinh học Ứng dụng, Đại học Cần Thơ, năm xuất bản: 2003).[1] Từ khi lên trang, nội dung đã được cập nhật bởi cộng đồng BVTVwiki.

Thư viện ảnh

  • Ấu trùng X. gideon.

  • Nhộng X. gideon.

  • Thành trùng X. gideon.

  • Thành trùng X. gideon.

Tham khảo

  1.  http://ebook.moet.gov.vn/?page=1.32&view=3305

Nguồn Xylotrupes gideon (Kiến vương hai sừng hại dừa)

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s